Fattigdom i familiar krev heilskaplege tiltak
Publisert
Andelen barn som lever i familiar med vedvarande låginntekt har auka mykje dei siste tjue åra. Utviklinga vekkjer bekymring og er bakgrunnen for eit fleirårig forskingsprosjekt som skal gi ny kunnskap om årsaker, konsekvensar og moglege tiltak for å redusere fattigdom blant barnefamiliar.
– Når fleire barn veks opp i familiar med vedvarande låginntekt, blir det enda viktigare å vite kva som faktisk hjelper. Desse to ferske rapportane gir oss eit tydelegare bilete av korleis det er å vekse opp i fattigdom i Noreg i dag, seier Anne Solbu Kleiven, divisjonsdirektør i Bufdir.
Barn som lever lenge i fattigdom møter fleire belastningar enn berre økonomiske
I den eine av dei to nye delrapportane frå prosjektet har FHI undersøkt kjenneteikn ved barn som veks opp i fattigdom. Rapporten viser at barn i familiar med vedvarande låginntekt ofte opplever fleire påkjenningar samtidig.
Barna veks oftare opp i nærmiljø med færre ressursar, har mindre plass heime og familiane har lågare inntektsnivå. Barn med migrasjonsbakgrunn og barn i hushald med einslege forsørgjar er overrepresenterte. Foreldra har ofte låg utdanning, svakare tilknyting til arbeidslivet og høgare omsorgsbelastning. Desse forholda forsterkar kvarandre, slik at utfordringane i familien og nærmiljøet kan påverke både helsa og skulegangen til barna.
Eit sentralt funn er at varigheita av låginntekt har mykje å seie. Barn som lever i låginntekt over lengre tid, har oftare dårlegare psykisk helse, svakare skuleprestasjonar og veks opp i nærmiljø med færre ressursar, samanlikna med barn som lever i låginntekt i kortare periodar.
Rapporten understrekar at barnefattigdom i Noreg handlar om meir enn inntekt. Den heng tett saman med forskjellar i familieforhold, nærmiljø, helse og skulegang. Belastningane kan hope seg opp og forsterke sosial ulikskap over tid.
Forskarane peikar på behovet for tiltak som ser heile situasjonen til barnet, og som styrkjer både ressursane til familien og rammene barna veks opp i. Dette blir nærare undersøkt i den andre av dei to nye delrapportane, som analyserer kva typar tiltak som faktisk ser ut til å ha effekt for familiane. Funna frå denne rapporten tyder på at ei meir heilskapleg tilnærming til tiltak kan vere viktig.
Nåverande tiltak ser ikkje ut til å vere tilstrekkelege
Den andre av dei to nye delrapportane i forskingsprosjektet undersøkjer effekten av ulike offentlege tiltak som skal betre oppvekstvilkåra for barn i familiar med vedvarande låginntekt.
SSB har analysert korleis kontantytingar, arbeidsretta tiltak og offentlege tenester påverkar levekåra og utviklingsmoglegheitene til barna. Analysane byggjer på omfattande registerdata og ser på sentrale forhold som arbeidstilknyting, inntekt og skuleprestasjonar. Samtidig gir ikkje analysane eit fullstendig bilete av barna og familiane sin livssituasjon, fordi forskinga i liten grad omfattar område som helse, kriminalitet og deltaking i fritidsaktivitetar, blant anna som følgje av eit avgrensa datagrunnlag.
Rapporten viser at ytingar som barnetrygd, bustøtte og sosialhjelp i hovudsak bidreg til å stabilisere økonomien i hushalda. Forskarane finn få tydelege teikn til at desse ytingane fører til auka arbeidstilknyting blant foreldre eller gir målbare forbetringar i skuleprestasjonane til barna.
– Samla teiknar rapporten frå SSB eit nyansert bilete av betydninga av tiltaka. Fleire av verkemidla har avgrensa eller usikker effekt når dei blir vurderte kvar for seg, men dei kan likevel vere viktige for å stabilisere livssituasjonen til familiar med låg inntekt, seier Solbu Kleiven.
Funna peikar på at tiltak som kombinerer økonomisk støtte med tett oppfølging og tenester, og som tek omsyn til fleire sider av livet til barna, kan ha større potensial for å gi varige forbetringar.
Les meir om delrapport tre her
Mot slutten av året kjem sluttrapporten til prosjektet som skal sjå funna frå alle delrapportane i samanheng og gi tilrådingar om verksame tiltak for å forebygge og redusere låginntekt blant barnefamiliar.